تقی اف

گلچهره سيد اوا از اساتيد دانشگاه دربند در اين خصوص مي­گويد:خواهرم بقه من اطلاع داد كه محله آنها بنام حاج زين العابدين تقي اف ناميده مي شد. او حاجي را نمي­شناخت . من بدو گفتم : تقي اف مرد بسيار بزرگي بوده است و خدمات زيادي انجام داده است و سپس به معرفي كامل وي پرداختم.

سيداوا ادامه داد: من به خواهرم تاكيد كردم كه تقي اف مايه افتخار ما مسلمانان آذري روسيه است و بر ماست كه اين شخصيت بزرگ را به ساير اقوام كشورمان بشناسانيم.

Xəbərdar olduq ki Dağistan respublikası Dərbənd şəhəri içrə bir küçə adi Hacı Zeynalabdin Tğiyevin iftixarlı adi ilə adlanıb. Bu xəbəri Gülçöhrə xanım seyidova  Dərbənd universiteti məəllimlərindən biri bizə verdi. O vuğuladı ki bacım mənə dedi bizim küçəmizə Hacı Zeynalabdin Tğiyev adi qoyublar. Bu kimsədi? Mənsə cavab verdim o böyük millət xadimi biz müsəlman rusiya azərilərinin iftixaridir. Hacini tanıyib tanıtdırmaq bizim vəzifəmizdi.

روزنامه تربیت دیگر روزنامه فارسی زبان است که مورد حمایت مالی تقی‌‌ا‌ف قرار گرفت . محمد حسین فروغی مدیر مسول تربیت بعد از بهره مندی از کمک‌های تقی‌‌ا‌ف ، یک صفحه بر صفحات تربیت افزود ، در حالی که قیمت آن تغییری نیافت. فروغی در این خصوص می نویسد :

شرکت اسلامیه اصفهان طی نامه ای در سال 1901 م. / 1318 هـ.ق. این چنین از خدمات او تقدیر می نماید :"در بادکوبه وکالت شرکت اسلامیه اصفهان با جناب تقی اوف تاجر است و از اقدامات ایشان ممنون هستم چون در خیال فرستادن کارخانه ریسمان تابی و پارچه بافی هستند... از طرف جناب تقی‌‌ا‌ف به جهت تفلیس جناب حاجی محمدباقر رضا اف تاجر تبریزی و به جهت وکالت اردبیل جناب حاجی محمد اسماعیل تاجر اردبیلی را قلمداده اند و در هشتدرخان جناب آقا علی محمد حسن اف تاجر اصفهانی را یادآوری فرموده اند ... جناب مذکور تا حال مبالغ کثیره به اداره فرستاده و سهام عدیده به اسامی غیرتمندان بادکوبه خواسته اند و فرستاده ایم و از این به بعد هم هر کس طالب شراکت با ما باشد به توسط معزی الیه وجه به ادراه مرکزی اصفهان یا طهران برساند اسهام مسجل و ممضی به اسم او ارسال می داریم ."

1901miladi / 1318 hicri ilində İsfahanın İslamiyyə şirkəti Haci Zeynalabin Tağıyevə bir təşəkkür məktubu yazır. Bu məktubda belə gəlib:

Badkubədə İsfahanın İslamiyyə şirkətinin vəkilligi tacir Tağiyev cənablari ilə olub. Onların işlərindən məmnunam çunki qatma və parça toxuyan fabrika tikməgi fikrindədilər … Tağiyev cənblari Tiblis vəkilligi üçün Haci Məhəmməd- bağır Rizayev Taciri Təbrizini və Ərdəbil vəkilligi üçün Haci Məhəmməd-İsmayıl Taciri Ərdəbilini və Həşdərxanda Ağa Əli Məhəmməd-Həsənov Taciri İsfahanini bizə tanıtdırıblar. O cənab indiyədək bizim idarəmizə çoxlu məbləğlər yollayıblar və Badkubə qeyrətlilərinə çoxlu səham istəyiblər və biz göndərmişik bundan sonrada kimsə səham istəsə o cənabın yardımı ilə parasın İsfahana və ya Tehrana yetirsin ta biz onun adına səbt və imza olunmuş səham yollayax.

يكي بحران هایی كه مجددا همت مردانه تقي اف را هويدا ساخت ، شیوع بيماري هاي واگيردار در باكو در اكتبر 1904 م./ رجب 1322هـ .ق. بود :

«همهمه ناخوشي است كه هر كس دست و پاي خود را گم كرده است. اگر چه از جانب دولت در چند محل مخصوص قرنطينه و اسباب و لوازم او را فراهم كرده اند و دوكترها معين شده اند ، بازهم مردم ترس دارند... از جانب حكومت بلدي آدم مخصوص در گردش است. تمام خانه و عمارت دو طبقه و سه طبقه و چهار طبقه را مي گردند. اگر خاشاكي باشد يا آتش خانه ناتميز باشد مجازات مي كند. روزي دو دفعه جارو و چهار مرتبه تمام شهر آب پاشي مي­شود. تا حال كسي هم مرده نديده كه بگويد از ناخوشي است.»

«يك مبلغ زيادي به جهت تمامي مريض خانه­هاي مسلمانان ،روس، ارمني و ساير مخارج متعلق به اين ناخوشي حاجي زين العابدين تقي يوف از جيب جوانمردي درباره نوع خود مرحمت كردند.»

Baki 1904 oktiyabır epidemiyası bir daha Tağiyevin hümətin və kişiligin bəlli etdi. O dövrün fars qəzetələrində oxuyuruq:

" xəstəlik qiyamət edir. Hər kimsə əl qolun itiribdi.dövlət tərəfindən qərəntinə yeri təyin olub və lazim vəsayit əldə qoyulub doxturlarda müəyyənləşdirilib amma xalq içrə yenə qorxu var... şəhər hüküməti adamlari dolanmaqdadilar. onlar evləri və iki üç və dörd təbəqə imarətləri gəzib axtarirlar. Zibil görsələrsə və yaxud küllükxana kifir olsa mücazat təyin olur. Şəhərə gündə iki dəfə süpürgə çəkilir  və dörd dəfə su səpilir. Indiyə dək xətəlik dən bir nəfər ölməyib.

Haci Zeynalabdin Tağiyev igitlik cibindən bir yuxari məbləğ pul müsəlman rus və erməni xəstəxanalarına mərhəmət buyurdular."

اوکان یئشیل اوت نویسنده کتاب "حاج زین العابدین تقی اف " است . این کتاب که موضوع آن با موضوع پایان نامه دوره کارشناسی ارشد وی یکسان است ، در انتشارات کاکنوس استانبول به چاپ رسیده است.

Haci Zeynalabdin Tağiyev kitabının cilid şəkili

Bu kitabı Okan Yeşilot o İstanbulda nəşt edibdi. Yesilotun yüksək lisans tezi mevzusu Tağiyevin hayati və xidmətləriydi.